[{"@context":"https:\/\/schema.org\/","@type":"Article","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/beoefende-michelangelo-neurowetenschap\/#Article","mainEntityOfPage":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/beoefende-michelangelo-neurowetenschap\/","headline":"Beoefende Michelangelo neurowetenschap?","name":"Beoefende Michelangelo neurowetenschap?","description":"De codes die Vincent van Gogh in zijn schilderijen en tekeningen aanbracht inzake zijn melancholie vallen in het…","datePublished":"2026-05-11","dateModified":"2026-10-06","author":{"@type":"Person","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/over-mij\/#Person","name":"Jan Bakker","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/over-mij\/","identifier":2,"image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/litespeed\/avatar\/a260cfa8aafa15e66319bb385b001774.jpg?ver=1791716235","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/litespeed\/avatar\/a260cfa8aafa15e66319bb385b001774.jpg?ver=1791716235","height":96,"width":96}},"publisher":{"@type":"Organization","name":"Jan Bakker WebTeksten","logo":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/logo1@2x.png","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/logo1@2x.png","width":215,"height":44}},"image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Michelangelo-de-schepping-van-Adam.avif","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Michelangelo-de-schepping-van-Adam.avif","height":601,"width":1199},"url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/beoefende-michelangelo-neurowetenschap\/","about":["Allerlei","Internationaal","Na 1890"],"wordCount":763,"articleBody":"De codes die Vincent van Gogh in zijn schilderijen en tekeningen aanbracht inzake zijn melancholie vallen in het niet bij wat bijvoorbeeld Michelangelo (1475-1564) in zijn werk deed. Deze geniale kunstenaar schilderde tussen 1508 en 1512 op het plafond van de Sixtijnse Kapel te Rome onder meer een droevig kijkende engel in een deel van de hersenen dat geactiveerd wordt bij een melancholieke gedachte. Althans, wanneer je de rode mantel achter God in het fresco inderdaad beschouwt als het menselijk brein.Een kunsthistoricus zal op deze veronderstelling reageren door te opperen dat dit eerder een geval is van pareidolie (het zien van patronen die er niet zijn) dan een historische realiteit. Want Michelangelo leefde immers in de 16e eeuw en uit de bronnen van die tijd is helemaal niets bekend over kunstenaars die kennis hadden van neurowetenschap. Maar ja, kunsthistorici hebben nu eenmaal een diepgewortelde weerstand tegen lastige amateur-onderzoekers zoals ik of anderen.Afb. 1 – Plafond Sixtijnse Kapel (detail) – bron: Wikimedia CommonsWaarheidOp zichzelf is deze kennelijke weerstand niet vreemd. Want stel nu eens dat ik op termijn gelijk blijk te hebben met mijn idee\u00ebn over Vincent van Gogh? Of dat het geschilderde “brein” in de Sixtijnse Kapel inderdaad op academisch niveau als “origineel” of “authentiek” wordt gekwalificeerd? Of in het minst erge geval dat er een aanwijsbare kern van waarheid in zit? Wat is de huidige kennis van de met lof afgestudeerde kunsthistorici dan nog waard? En veel erger: verkopen zij na een dergelijke rampspoed hun boeken nog wel?RotklusjesIn mijn artikel over theorie\u00ebn rond Troje komt iets soortgelijks aan de orde. Maar er gloort hoop. In bepaalde vakgebieden, met name archeologie, wordt al sinds halverwege de vorige eeuw een steeds grotere rol weggelegd voor “amateurs”. Deze vrijwilligers in de archeologie vinden de “rotklusjes” van de archeoloog, zoals het schoonmaken van vondsten, juist heel erg leuk. Het verbreedt hun kennis en ze leren op een deskundige manier om te gaan met vondsten. Hierdoor ontstaan waardevolle vormen van samenwerking, waarbij de amateur-archeoloog steeds vaker bij een opgraving mee mag praten over de context ervan bij eerdere vondsten.Afb. 2 – archeologische opgraving, nog zonder vrijwilligers (Wikimedia Commons)BurgerparticipatieInherent hieraan is de tegenwoordige tendens die inzet op burgerparticipatie. De archeologische beroepsorganisatie RAAP is van plan om vrijwilligers hiervoor te werven. RAAP en ook buitenlandse musea en universiteiten beginnen in te zien dat de hulp van vrijwilligers daadwerkelijk iets kan toevoegen. Dat geldt nog meer als tegelijkertijd informate wordt ingebracht vanuit een ander vakgebied, zoals geografie, psychologie, geneeskunde of simpelweg creativiteit. Daarmee kunnen nieuwe inzichten worden ontwikkeld die een aanvulling vormen op de aanvankelijk begrensde kennis binnen een bepaalde discipline. Dat geldt niet alleen voor archeologie, maar kan ook worden toegepast op bijvoorbeeld kunsthistorie (archiefonderzoek, onderzoek van foto’s met een hoge resolutie, digitalisering, enzovoort).MantelMaar ik begon dit artikel over neurowetenschap, verwerkt in het beroemde fresco “De Schepping van Adam”. Dit fresco van de Italiaanse kunstenaar Michelangelo maakt deel uit van het plafond van de Sixtijnse Kapel in Rome en is geschilderd tussen 1508 en 1512. In 1990 wees de Amerikaanse arts Frank Meshberger erop dat er op het paneel met de schepping van Adam iets bijzonders aan de hand is. God en een aantal engelen zijn afgebeeld op de voorgrond van iets wat op een mantel lijkt.BreinDe omtrek van de mantel heeft de exacte anatomische vorm van een menselijk brein. De buitenste lijnen blijken overeen te komen met die van de grote hersenen (het cerebrum). Ook onder meer de hypofyse en de frontale kwab kunnen worden teruggevonden binnen de omtrek van de mantel. Van een en ander is de gelijkenis te gedetailleerd om toeval te kunnen zijn.Afb. 3- bron: Wikimedia CommonsIntellect = goddelijkDe betekenis van dit deel van het fresco is mogelijk n\u00f3g sensationeler. Want doordat Michelangelo de Schepper in een brein afbeeldde, liet hij God niet alleen het lichamelijke leven van Adam scheppen. Nee, wat we hier zien is de overdracht van intelligentie, denkvermogen en bewustzijn. En dat is heel iets anders dan wat dieren bij hun schepping meekrijgen: het pure instinct waaruit al hun handelingen voortvloeien. Michelangelo waagde het dus om middenin een 16e eeuws katholiek gebouw een hoofd (dat van Adam) met het menselijk intellect letterlijk op dezelfde hoogte te plaatsen als het complete goddelijke brein (zie afb. 3).TenslotteOndertussen gaan er stemmen op om het werk te hernoemen in bijvoorbeeld “De Schepping van de Mens”. Dat gaat voor mij wel te snel, hoor. Laat eerst maar eens wat draagvlak rijpen in de wetenschappelijke wereld voor deskundige “ondeskundige” bijdragen zoals die van de arts Frank Meshberger… "},{"@context":"https:\/\/schema.org\/","@type":"BreadcrumbList","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Beoefende Michelangelo neurowetenschap?","item":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/beoefende-michelangelo-neurowetenschap\/#breadcrumbitem"}]}]