[{"@context":"https:\/\/schema.org\/","@type":"Article","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/het-tempeliersgeheim-van-paus-clemens-v\/#Article","mainEntityOfPage":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/het-tempeliersgeheim-van-paus-clemens-v\/","headline":"Het Tempeliersgeheim van paus Clemens V","name":"Het Tempeliersgeheim van paus Clemens V","description":"In het Noord-Hollandse dorp Schoorl werd eind vijftiende eeuw Jan van Scorel (1495-1562) geboren. Na zijn opleiding tot…","datePublished":"2026-09-05","dateModified":"2026-10-06","author":{"@type":"Person","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/over-mij\/#Person","name":"Jan Bakker","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/over-mij\/","identifier":2,"image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/litespeed\/avatar\/a260cfa8aafa15e66319bb385b001774.jpg?ver=1791716235","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/litespeed\/avatar\/a260cfa8aafa15e66319bb385b001774.jpg?ver=1791716235","height":96,"width":96}},"publisher":{"@type":"Organization","name":"Jan Bakker WebTeksten","logo":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/logo1@2x.png","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/logo1@2x.png","width":215,"height":44}},"image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Jeruzalemvaarders1.avif","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Jeruzalemvaarders1.avif","height":505,"width":1200},"url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/het-tempeliersgeheim-van-paus-clemens-v\/","about":["Jan van Scorel"],"wordCount":2347,"articleBody":"In het Noord-Hollandse dorp Schoorl werd eind vijftiende eeuw Jan van Scorel (1495-1562) geboren. Na zijn opleiding tot kunstschilder begon hij in 1518 aan een pelgrimstocht naar Jeruzalem. Bij zijn terugkeer in de Nederlanden sloot Van Scorel zich in 1527 aan bij de Ridderlijke Broederschap van de Heilige Lande. In een schilderij daarover verwijst hij in code naar een perkament van paus Clemens V over de Tempeliers, waarvan het bewijs pas in 2001 in het Vaticaan is gevonden. Bovendien hint Van Scorel in code op een voortzetting van de Orde van de Tempeliers.Op de terugreis van zijn pelgrimstocht naar Jeruzalem besloot Jan van Scorel de stad Rome te bezoeken om de Italiaanse kunst te bestuderen. Precies rond die tijd (1522) werd daar de Utrechtse theoloog Adriaan Floriszoon Boeyens (1459-1523) gekozen tot paus Adrianus VI. Hij zou de enige Nederlandse paus in de geschiedenis blijven.afb. 1 – de enige Nederlandse paus Adrianus VI (1522-1523)Paus Adrianus VI had weinig vertrouwen in Italiaanse kunstenaars. Hij stelde Jan van Scorel, net als hij geboren in Utrecht, daarom aan als zijn hofschilder en benoemde hem tot conservator van de pauselijke kunstschatten in het Belved\u00e8re. Hiermee werd Van Scorel de opvolger van de enkele jaren eerder overleden Italiaanse meester Rafa\u00ebl (1483-1520).Paus Adrianus zou al in 1523 komen te overlijden, waarna Van Scorel eerst in Rome bleef rondhangen en daarna terugkeerde naar de Nederlanden. Hoewel hij geen documenten uit het Vaticaan meenam, bewaarde hij in zijn geheugen de geheimen die hij tijdens zijn Vaticaanse avontuur had gevonden of meegekregen. Of zou hij toch bepaalde heikele documenten of voorwerpen hebben zeker gesteld?BroederschapNa enkele omzwervingen verbleef Jan van Scorel in de jaren 1527-1530 in Haarlem, waar hij werd opgenomen in het plaatselijke gilde. Ook sloot Van Scorel zich aan bij de Ridderlijke Broederschap van de Heilige Lande, een soort netwerk van burgers die net als hij de pelgrimstocht naar Jeruzalem hadden volbracht. Als dank voor de opname in het Haarlemse gilde schonk hij mede-pelgrims uit hun periode in Jeruzalem (rond 1520) een mooi cadeau.Dat was het schilderij dat bovenaan dit artikel en hieronder (afb. 2) staat afgebeeld: “Twaalf leden van de Ridderlijke Broederschap van de Heilige Lande te Haarlem” (1528). Wat niemand wist, was dat Van Scorel een groot pauselijk geheim over de Tempeliers in het werk had gecodeerd, met bovendien de suggestie dat de Ridderlijke Broederschap als een voortzetting van de Tempeliers kon worden beschouwd.EzelsoorDit schilderij hangt tegenwoordig in het Frans Hals Museum in Haarlem. Met zijn compositie legde Van Scorel kunsthistorisch gezien de basis voor het Hollandse groepsportret. Het portret toont geen rij met stijve gezichten, zoals tot die tijd gangbaar, maar een opeenvolging van een aantal personen met onderling verschillende gelaatstrekken.Jan van Scorel heeft ook zijn eigen gezicht geschilderd, als derde van rechts, recht boven het ezelsoor:afb. 2 – \u00a9Frans Hals Museum HaarlemVijf van de twaalf geportretteerde Jeruzalemvaarders kijken de toeschouwer rechtstreeks aan (waaronder Jan van Scorel) en allen dragen een palmtak als symbool van de voltooide reis. Bij sommige personen zie je dat het Jeruzalemkruis, wat ze allemaal dragen, ook is afgebeeld. Dat is een groot kruis met vier kleine kruisjes in de hoeken.ZwevendOnderaan het werk is een aantal perkamenten te zien, die op het schilderij lijken te zijn vastgepind. Daarop zijn gedichten geschreven, gericht op de afgebeelde personen erboven. In de gedichten wordt onder andere beschreven welke naam diegene heeft en wanneer hij de tocht naar het Heilig Graf te Jeruzalem heeft weten te volbrengen.Helemaal links op het schilderij zie je een “zwevend” gezicht. Dat is van een knecht die een afbeelding van de kerk van het Heilige Graf vasthoudt. Daaronder staat een oproep om te bidden voor de zielen van inmiddels overleden broeders.Ook Jan van Scorel heeft een eigen deel van een perkament, dat met een ezelsoor (afb. 2). De tekst op het linkerdeel van het vel onder de afgebeelde Van Scorel is in het Oud-Nederlands. Hij stelt zich voor als schilder en kanunnik en vermeldt dat het werk de pelgrimstocht naar Jeruzalem in 1520 als thema heeft.Hiermee benadrukt Van Scorel zowel zijn status als kunstenaar als die van geestelijke, wat hij, zoals hierna zal blijken, ook in code weergeeft. Zijdelings verwijst hij met het jaartal 1520 naar het Vaticaan, omdat zijn voorganger Rafa\u00ebl daar in het bewuste jaar is overleden.afb. 3 – het ezelsoor, afgebeeld direct onder Jan van ScorelTrompe-l’oeilIn meerdere werken van Van Scorel zitten codes verborgen, lees wat dat betreft bijvoorbeeld dit artikel. Maar ook het groepsportret dat ik hier bespreek, bevat een code. Deze code vormt bovendien de basis voor een, door de eeuwen heen, reeks bronnen die de clou van een delicaat mysterie zowel vormen als verhullen. Daarop ga ik hier niet in, dat is een onderdeel van mijn lopende onderzoek.De code in het schilderij is te vinden via het al genoemde ezelsoor (afb. 3). Dat is een treffend voorbeeld van trompe-l’oeil (Frans voor “gezichtsbedrog”). Het vormt een onderdeel van de Italiaanse renaissancestijl die Jan van Scorel in de Noordelijke Nederlanden introduceerde.V-vormHet is alsof de vellen perkament met echte spijkers op een houten lijst zijn bevestigd. Door een hoek te schilderen die los lijkt te raken van het schilderij, cre\u00ebert Van Scorel een optische illusie van diepte. Op het driehoekje zie je ook het gaatje waar de spijker heeft gezeten en dat is precies dat punt waar de code begint, namelijk, gezien richting linksboven, een V-vorm die verwijst naar “Van Scorel”.Aangezien de letter V als Romeins cijfer “5” geeft, vormt de eerder in dit artikel gemaakte opmerking dat vijf (V) van de geportretteerde Jeruzalemvaarders de toeschouwer recht aankijken, een directe aanwijzing naar de V-vorm die ik hier bedoel. Diezelfde vorm herken ik in het gezicht van Jan van Scorel.Daarom trek ik een lijn vanaf het spijkergaatje, langs het gelaat van Van Scorel, omhoog. Deze lijn lijkt niet belangrijk te zijn, maar die is het wel:afb. 4 – met de V van Van Scorel (\u00a92026 Jan Bakker WebTeksten)Dat ik\u00a0 de verticale lijn heb toegevoegd is om de naam van Jan van Scorel “af te snijden”. Van Scorel wordt dan:V | an ScorelHet nieuw ontstane woordje “an” is Frans en betekent (vertaald) “jaar“. “Scorel” wil zeggen dat we om dat jaar te vinden in de tekst onder hem moeten kijken, dat wil zeggen, de tekst met het ezelsoor. Daarin komt zoals gezegd het jaartal 1520 voor. Maar omdat het hier over een “Frans” jaartal gaat, dienen we het wat de code betreft ook als zodanig te schrijven:1520 in Franse woorden = mille cinq cent vingt(duizend vijf honderd twintig)ChronogramWat moet ik met deze uitkomst aan? Is het als anagram of letterwisseling een boodschap? Dat zie ik zo gauw niet, want hoe ik dat ook probeer, er is geen zinnig anagram van te maken. Dat verandert echter als ik uit mille cinq cent vingt de letters isoleer die tevens Romeinse cijfers zijn. Het resultaat daarvan heet een chronogram.Een heel bekend voorbeeld is het chronogram op de lijst van het altaarstuk “De Aanbidding van het Lam Gods” door de gebroeders Van Eyck. Het altaarstuk werd op 6 mei 1432 voor het eerst getoond in Gent. Dat jaartal staat althans op de lijst, met de tekst als onderdeel van een kwatrijn:“VersU seXta MaI . Vos CoLLoCat aCta tUerI”.De zin betekent: “Dit vers wijst u een plaats toe op de zesde mei om de voltooide werken te bekijken”. De hoofdletters vormen een chronogram dat het jaartal (de U is een V) aangeeft: V+V+X+M+I+V+C+L+L+C+C+V+I = 1432. Het werk hing destijds nog compleet in de Vijdkapel in de Sint-Jan-de-Doperkerk (de huidige Sint-Baafskathedraal) in Gent.afb. 5 – De Aanbidding van het Lam Gods (Wikimedia Commons)Perkament van ChinonIk ga nu over tot het toepassen van een chronogram door de letters die ook Romeinse cijfers zijn, in het Franstalig uitgeschreven jaartal 1520 in het rood weer te geven:mille cinq cent vingtGeschreven als M (1000), LL (50+50), CC (100+100), V (5) en III (1+1+1), ontstaat het nieuwe jaartal 1308. Hierna ga ik in op de resterende letters, maar eerst zal ik het jaartal 1308 verklaren. De perkamenten onder de geportretteerden op het schilderij geven al een aanwijzing: het gecodeerde geheim staat in een perkament.Het gaat om het Perkament van Chinon, dat pas in 2001 werd teruggevonden in de Vaticaanse archieven door de Italiaanse Barbara Frale (1970-). Het bleek “verkeerd” te zijn gerubriceerd. Barbara Frale is als paleograaf werkzaam bij het Vaticaans Geheime Archief.\u00a0De kans is redelijk groot dat Jan van Scorel het heikele perkament onder ogen heeft gehad in zijn tijd als conservator van de pauselijke kunstschatten, voordat het in de nevelen der tijd uit het zicht verdween.afb. 6 – Het Perkament van Chinon (Wikimedia Commons)Jacques de MolayHet Perkament van Chinon beschrijft hoe een groep kardinalen uit naam van paus Clemens V (1264-1314) in augustus 1308 de top van de Tempeliers in het kasteel van de Franse stad Chinon in het geheim heeft bezocht. Nadat de vervolging van de Tempeliers begon op vrijdag 13 oktober 1307, werd grootmeester Jacques de Molay, samen met vier andere leidende Tempeliers, daar opgesloten.Paus Clemens V was de allereerste paus die zijn residentie officieel verplaatste van Rome naar Avignon. Van daaruit werd op 14 augustus 1308 een aantal kardinalen naar Chinon gestuurd. Daar kwam de groep (lopend?) op 17 augustus aan, waarna de vijf (5) Tempeliers werden voorgeleid. Die deden elk voor zich hun verhaal, dat door notarissen werd opgetekend in het Perkament. Het document werd daarna naar paus Clemens V gezonden en in de pauselijke archieven opgenomen.afb. 7 – installatie paus Clemens V (Wikimedia Commons)AbsolutieDe paus kwam op basis van het Perkament tot de conclusie dat de Tempeliers zich weliswaar schuldig hadden gemaakt aan zonden, maar dat zij geen ketters waren. Volgens het Perkament schonk paus Clemens V de Tempeliers daarop offici\u00eble vergeving (absolutie). Helaas durfde hij dit niet openlijk door te zetten, vanwege de politieke druk van de Franse koning Filips de Schone (1268-1314).Nu duidelijk is geworden welk geheim het verborgen jaartal 1308 c.q. Van Scorels schilderij eeuwenlang bij zich heeft gedragen, wordt het tijd om ons te verdiepen in de resterende letters na het gevonden chronogram met het jaartal 1308:mille cinq cent vingt (= zonder chronogram) enqentngtenqentngt = (in anagram) gent nt enqDe oplossing “gent” klopt hier alleen als verwijzing naar het chronogram op het Lam Gods. Maar als stadsnaam klopt het niet. De naam van deze Vlaamse stad in de tijd van Van Scorel werd namelijk geschreven als “Ghent”. Dit is geen schrijffout, maar onderdeel van de code. Het betekent dat een geheime letter “h” dient te worden toegevoegd. De rangschikking van deze letter in het alfabet is 8 en dat is een bevestiging van welk perkament hier wordt bedoeld: het Perkament van Chinon, dat dateert uit de 8e maand (= augustus) 1308.1420De aanduiding “nt” is een afkorting van het “Nieuwe Testament”, terwijl de letters “enq” in al hun eenvoud de kern van het Perkament van Chinon weergeven:e (5e letter alfabet) = 5 Tempeliersn (14e letter alfabet) = 14 (augustus), vertrek kardinalen uit Avignonq (17e letter alfabet) = 17 (augustus) aankomst in Chinon en voorgeleiding TempeliersNu ik tot deze conclusie ben gekomen, resteert de betekenis van de letters “nt“. Zoals eerder aangegeven zou dit de afkorting kunnen zijn van het Nieuwe Testament. Maar gezien de letters “enq” die ik vertaalde naar hun positie in het alfabet, kan datzelfde ook voor “nt” gelden. Op die wijze staat “nt” voor de 14e en 20e letter van het alfabet, oftewel het jaartal 1420.In dat jaar gaf het Gentse echtpaar Joos Vijd en Elisabeth Borluut aan Hubert van Eyck (na diens overlijden overgenomen door zijn broer Jan) de opdracht om “De Aanbidding van het Lam Gods” te schilderen voor hun priv\u00e9kapel in de toenmalige Sint-Janskerk. Zo bekeken bevestigen de letters “nt” als “1420” het gevonden woord “G(h)ent”.Overigens besteedde Vincent van Gogh in 1890 aandacht aan Joos Vijd, door de co\u00f6rdinaat van diens geboorteplaats in zijn laatste schilderij “Boomwortels” op te nemen. Lees mijn artikel daarover hier.2 Korinti\u00ebrsToch bevredigt de bovenstaande oplossing niet helemaal. Want stel dat Jan van Scorel als kanunnik w\u00e9l (en dus ook) het Nieuwe Testament heeft willen meenemen in zijn codering? Op welk boek en verzen kan hij dan hebben gedoeld? Ik denk dat iemand met een religieuze achtergrond direct zal wijzen op de tweede brief van Paulus aan de Korinti\u00ebrs, dat wil zeggen “2 Korinti\u00ebrs – 5:14 en 17.” Als cijfer\/alfabet-combinatie: 5 (e), 14 (n) en 17 (q), oftewel het eerder gevonden enq.Het gaat dan om deze passages (bron: Statenvertaling.net):uit 2 Korinti\u00ebrs 514 Want de liefde van Christus dringt ons;17 Zo dan, indien iemand in Christus is, die is een nieuw schepsel; het oude is voorbijgegaan, ziet, het is alles nieuw geworden.Deze passages betreffen de verzoening en innerlijke vernieuwing door het geloof. Paulus beschrijft in vers 14 hoe de liefde van Christus ons dringt (dat wil zeggen: ons geheel bezit).\u00a0 De passage in vers 17 betekent vrij vertaald: dus wie in Christus is, is een nieuwe schepping; het oude is voorbijgegaan, zie, het nieuwe is gekomen.DoorstartGezien de uitkomsten van de codes die Jan van Scorel in zijn werk heeft toegepast, kan ik alleen maar concluderen dat hij bewust op deze bijbelteksten heeft gewezen. Het zinsdeel uit vers 17 “het is alles nieuw geworden” slaat op een wederopstanding. Gezien het onderwerp van zijn schilderij bedoelt Van Scorel denk ik dat hij een “doorstart” van de Tempeliers voor ogen had, via de Ridderlijke Broederschap van de Heilige Lande.Helaas was de Broederschap in het openbaar(!) geen lang leven beschoren. Met de Reformatie en de overgang naar het protestantisme in 1577 werden broederschappen als deze en hun uitingen daarvan verboden. Bij gebrek aan nieuwe pelgrims stierf de Broederschap van de Heilige Lande in de jaren daarna langzaam uit.Van GoghOf men ondergronds op een andere manier doorging, is uiteraard niet bekend. Maar het is mogelijk dat dergelijke broederschappen een soort overbrugging vormden tussen de aanvankelijke Tempeliers en de latere Vrijmetselaars, zoals die zich in 1717 officieel in Londen vestigden. En ik durf zelfs het vermoeden te uiten dat elementen uit de geschiedenis van de Ridderlijke Broederschap zijn hergebruikt door onder anderen… Vincent van Gogh!  "},{"@context":"https:\/\/schema.org\/","@type":"BreadcrumbList","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Het Tempeliersgeheim van paus Clemens V","item":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/het-tempeliersgeheim-van-paus-clemens-v\/#breadcrumbitem"}]}]