[{"@context":"https:\/\/schema.org\/","@type":"Article","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/landschap-met-kerk\/#Article","mainEntityOfPage":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/landschap-met-kerk\/","headline":"Landschap met kerk","name":"Landschap met kerk","description":"Dit artikel behandelt de gecodeerde pentekening “Landschap met kerk” (december 1883) van Vincent van Gogh. Met een geniale…","datePublished":"2025-11-11","dateModified":"2026-10-06","author":{"@type":"Person","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/over-mij\/#Person","name":"Jan Bakker","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/over-mij\/","identifier":2,"image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/litespeed\/avatar\/a260cfa8aafa15e66319bb385b001774.jpg?ver=1791716235","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/litespeed\/avatar\/a260cfa8aafa15e66319bb385b001774.jpg?ver=1791716235","height":96,"width":96}},"publisher":{"@type":"Organization","name":"Jan Bakker WebTeksten","logo":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/logo1@2x.png","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/logo1@2x.png","width":215,"height":44}},"image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/landschap-met-kerk1t.jpg","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/landschap-met-kerk1t.jpg","height":600,"width":1200},"url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/landschap-met-kerk\/","about":["Vincent van Gogh"],"wordCount":3165,"articleBody":"Dit artikel behandelt de gecodeerde pentekening “Landschap met kerk” (december 1883) van Vincent van Gogh. Met een geniale code eerde hij daarmee zijn overleden nicht Anna Tak als telg van de familie Van Gogh. Vincent had zojuist drie maanden in Drenthe vertoefd. Daar was hij min of meer heen gevlucht na het be\u00ebindigen van zijn relatie met Sien uit Den Haag. In Drenthe besteedde Vincent naast schilderen, veel tijd aan de voorbereiding van de code in de bewuste pentekening. Hij ging daarbij in op zijn verdriet van de scheiding met Sien en van het overlijden van zijn nicht Anna van Gogh.Afb. 1 – bron: Wikimedia CommonsJohanna Tak-van GoghOp dinsdag 11 september 1883 nam Vincent afscheid van zijn Sien. Hij wandelde vervolgens zo’n 500 meter van de Schenkweg naar het station Den Haag Centraal. Daar nam hij de laatste trein van Den Haag naar Hoogeveen in Drenthe.Ongeveer een maand later werd de familie Van Gogh door het noodlot getroffen. Vincent ontving in die tijd een brief van zijn ouders. Hij beantwoordde deze brief rond 26 oktober 1883 vanuit zijn logement in het Drentse Nieuw-Amsterdam.“Beste Ouders, Uwe brieven heb ik ontvangen en dank U er wel voor.Het overlijden van Nicht Anna Tak trof mij ook (…)”(bron: brief nr. 399 van ca. 26 oktober 1883 \u2013 vangoghletters.org)Uit de eerste regel van Vincents brief blijkt dat hij kort daarvoor op de hoogte was gebracht van het overlijden van Anna Tak. “Anna” was de roepnaam van Johanna Elisabeth van Gogh. Zij was de dochter van de oudste broer van Vincents vader (de oom van Vincent), de latere vice-admiraal Johannes van Gogh. Anna was getrouwd met Johannes Adriaan (Jan) Tak, destijds onder meer een bekende bankier en handelaar in effecten. Het echtpaar woonde in Middelburg (Zeeland). Voor Vincent was de roepnaam Anna beladen: zowel zijn moeder als zijn zus droegen diezelfde voornaam.Saillant detail: hoewel Jan Tak op 11 januari 1836 in Middelburg werd geboren, kwamen zijn voorouders oorspronkelijk uit Etten. Dit was het dorp waar de vader van Vincent van oktober 1875 tot augustus 1882 predikant was geweest.In zijn tekening heeft Vincent voor ingewijden een code verborgen die kan worden ontcijferd met behulp van het Eeuwig Edict. \u00a0Daarnaar wordt verwezen via de zuidgevel van Kasteel Geldrop.EzelsbruggetjeOp het eerste gezicht zie je geen code in de betreffende brief, maar daar is het dan ook een code voor. De door Vincent toegepaste code lijkt op het Franstalige ezelsbruggetje om het getal pi (3,14) niet te vergeten: \u201cque j’aime\u201d (vertaald: waar ik van houd). Wat wordt met dit trucje precies onthouden? Dat is zoals gezegd het getal 3,14. De Franse woordjes tellen immers achtereenvolgens\u00a0 3, 1 en 4 letters.In het Frans heeft het ezelsbruggetje een belangrijke onderliggende waarde. Door de letters “p” en “i” los van elkaar uit te spreken als “p-i” hoor je eigenlijk het Franse woord “pays” (= land). Met “pi (3,14)” als ezelsbruggetje willen de chauvinistische Fransen dus eigenlijk zeggen: “pays que j’aime” = “land waar ik van houd”.De eventuele verwijzing naar de Franse taal is niet toevallig. Dat zou Vincent ook in latere werken doen, zoals in “Populierenlaan in de herfst” (1884). Naast een verwijzing naar het Frans, zette hij ten behoeve van dat schilderij ook zijn (schilders)ezel bij een bruggetje…De N van NichtHet valt op dat Vincent in de brief niet alleen de beginletters van de naam in hoofdletters schreef. Hij deed dat ook met het woord \u201cNicht\u201d:Afb. 2 – (bron: brief nr. 399 van ca. 26 oktober 1883 \u2013 vangoghletters.org)Uit bovenstaand fragment uit de brief blijkt dat de hoofdletter N kleiner is dan de A en de T. Maar het is toch echt wel een hoofdletter. Dat wordt duidelijk als deze letter wordt vergeleken met de kleine letter “n” in het voorafgaande woordje “van”.Daarmee maakt Vincent van \u201cNicht Anna Tak\u201d \u00e9\u00e9n geheel. Dat leidt in het licht van het hiervoor genoemde ezelsbruggetje tot Nicht (5 letters), Anna (4 letters) en Tak (3 letters). De code wordt dan 5-4-3. Dit zet ik nu af op het Eeuwig Edict (dat uit \u00e9\u00e9n wet met 47 artikelen bestaat) als wetsartikel 5, en dan het 4de en 3de woord. De uitkomst daarvan is \u201craeckt\u201d respectievelijk\u00a0 \u201cvele\u201d.Verborgen verdrietDe conclusie ligt hiermee voor de hand. Vincent wilde in deze woordvolgorde zeggen dat \u201cvele (mensen)\u201d,\u00a0 inclusief hijzelf, zijn geraakt door het overlijden van Anna.De code met de drie hoofdletters staat in een brief aan Vincents ouders. Er kan dan ook gevoeglijk van worden uitgegaan dat in ieder geval \u00e9\u00e9n van zijn beide ouders de code kende. Er zijn redenen om aan te nemen dat beiden ervan af wisten. Zijn ouders moeten dus in staat zijn geweest om de code te vertalen naar een werkelijk verdriet van Vincent aangaande zijn overleden nicht. Maar het betekent ook dat de codes met betrekking tot Kasteel Geldrop al eerder bekend waren. Dat wil zeggen, voordat Vincent in december 1883 in de regio van Nuenen en Geldrop bij zijn ouders ging inwonen.Terug nu naar de pentekening. “Landschap met kerk” is een tekening op papier, gemaakt met potlood en pen in inkt. De afmeting is 20,5 x 28,6 cm. De datering is december 1883. De verblijfplaats van de tekening is het Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting).Nieuwe kerk in een sober landschapOnder historici bestaat twijfel over de plaats van de afgebeelde kerk in het landschap van Gerwen. Dat is om de eenvoudige reden dat de kerk van de tekening in deze vorm niet bestaat. Wel zijn in de getekende kerk elementen aanwezig van twee kerken in de buurt van Nuenen, namelijk die van Gerwen en die van Tongelre (Eindhoven). In “De Drijehornickels” van december 2004, het periodiek van de Nuenense heemkundekring De Drijehornick, wordt op deze kwestie ingegaan. Kort samengevat: de buitenkant van het kerkgebouw toont kennelijk bij de St. Clemenskerk in Gerwen een gelijke nokhoogte van midden- en dwarsschip, maar zonder lager priesterkoor. De oude St. Martinuskerk in Tongelre (Eindhoven) had daarentegen wel een lager priesterkoor, maar een ongelijke nokhoogte van midden- en dwarsschip.Het periodiek “De Drijehornickels” concludeert daarom terecht dat geen van beide kerken geheel overeenkomt met die van de pentekening van Vincent.De elfde van de elfdeWat de schrijver van het bericht in het periodiek destijds niet kon weten, was dat Vincent met de ingenieuze verwijzing naar Sint Martinus feitelijk de aandacht vestigde op het Eeuwig Edict in Geldrop. Elders wordt immers uitgelegd hoe de vier verticale muurankers tegen de zuidgevel van Kasteel Geldrop, kunnen worden gelezen als 4 enen, oftewel tweemaal het getal elf: 11-11. Wordt dit gelezen als datum, 11 november, dan komt die overeen met de feestdag van Sint Maarten. Dat is de vernederlandste naam van Sint Martinus, de heilige bisschop van de stad Tours in Frankrijk.CarnavalDe datum 11 november is in Brabant al sinds tijden de symbolische begindatum van het carnavalsseizoen. Vroeger werd er rond de elfde van de elfde begonnen met het Kerstvasten, een periode van 40 dagen vasten die duurde tot Kerstmis. Tegenwoordig is dat veranderd in de Veertigdagentijd die tot Pasen loopt. Vincent kon het allemaal niet veel schelen, voor hem als protestant was de connectie met de protestante bewoners van Kasteel Geldrop belangrijker dan die met het katholieke carnavalsfeest.Codes met pen en inktWat op dit werk van een besneeuwd landschap in het oog springt, is de lange heg met daarop een laagje sneeuw en vlak daarlangs een bomenrij. V\u00f3\u00f3r de heg is een besneeuwd pad te zien, met daarop vier mensen, in twee groepjes van twee. Een stylistische weergave van 11 en 11, dat wil zeggen een deel van de muurcode van Kasteel Geldrop. Maar ook een verwijzing naar de Tongelrese Sint Martinuskerk, die Vincent in zijn afbeelding heeft verwerkt!Afb. 3Even terzijde: na voltooiing van zijn tekening stuurde Vincent het resultaat naar zijn oom Cor (Cornelis Marinus, door Vincent en Theo in brieven vaak afgekort tot C.M.). Oom Cor was er niet echt tevreden mee, zo twijfelde hij aan het nut van het intekenen van de heg, die het landschap lijkt te breken. Op zich merkwaardig, vind ik, omdat de besneeuwde heg (haag) een herinnering van Vincent moet zijn geweest aan de sterk bekoelde relatie met Sien in Den Haag! Maar het kan zijn dat oom Cor bedoelde dat hij zich dat niet zo moest aantrekken. Enfin, verderop in dit artikel zal blijken dat Vincents oom op een speciale manier toch wel sterk betrokken moet zijn geweest bij dit werk.Goed beschouwd lijken de bomen met op de achtergrond de kerk, iets kleiner te zijn dan de andere. Links op afb. 3 zie je dan 2 bomen. Daarna v\u00f3\u00f3r de kerk langs een groepje van 3 lagere bomen en tenslotte zie je 10 bomen die naar rechts uit het zicht verdwijnen. De verwijzing naar de overleden Anna Tak is zeer duidelijk aanwezig. Alle uitschieters van de takken van de bomen lijken recht omhoog naar de hemel te reiken.Anno “dees”De code die Vincent via het aantal bomen in dit werk verbergt is aldus 2-3-10. Te lezen in het Eeuwig Edict als wetsartikel 2, het 3de en 10de woord. Het 3de en 10de woord in dit wetsartikel zijn \u201caende\u201d en \u201cOns\u201d. Deze woorden zijn bedoeld om te worden toegepast als anagram. Ze staan voor \u201canno dees\u201d.Het woord \u201canno\u201d duidt op een jaartal, dat kennelijk met \u201cdees\u201d (meerdere letters “d”) moet worden samengesteld. Met deze aanwijzing kan ik twee kanten op en die ga ik ook allebei toepassen. Neem ik de hoofdletter D, dan kan die duiden op het Romeinse getal 500. Als ik echter voor de positie van de kleine letter \u201cd\u201d in het alfabet kies, kom ik uit op het cijfer 4.Wrede massamoordSamengevat, het woord \u201cdees\u201d duidt op de twee vormen van de letter \u201cd\u201d, te weten als hoofdletter en als kleine letter. In combinatie met elkaar kom ik tot 1500 (driemaal een Romeinse \u201cD\u201d = 500) en 12 (driemaal een kleine letter \u201cd\u201d = 4, naar de positie van deze letter in het alfabet). Aaneen geplakt is dat 1512. Dit is het enige jaartal dat hieruit redelijkerwijs kan worden samengesteld.Waarom tweemaal 3x de letters “D’ en “d”? Dat laat zich aflezen uit de drie bomen met daarachter de afgebeelde kerk. Deze kerk is – zoals hierboven beschreven – in feite samengesteld uit twee verschillende kerken. Het is kennelijk Vincents bedoeling dat dit wordt gelezen als twee (kerken) en drie (bomen) ofwel tweemaal drie.Anno 1512 was het onrustig in de regio vanwege diverse plunderingen door de Geldersen. Op 29 september van dat jaar werd het toenmalige kasteel van Geldrop door de troepen van Karel van Gelre opgeblazen met buskruit. Alleen de woontoren bleef overeind staan. In de kerk van het dorp hadden zich zo’n tweehonderd inwoners verzameld, die zich daar veilig waanden. Totdat de deur op slot ging en de kerk door de Gelderse soldaten in brand werd gestoken. Niemand overleefde deze gruwelijke daad, zodat hiermee in \u00e9\u00e9n klap zo’n 20% van de Geldropse bevolking werd uitgemoord.Liquidatie?Deze gebeurtenis wordt min of meer bevestigd door de code 2-3-10 anders op het Eeuwig Edict toe te passen. Lees je het als 23-10, dus wetsartikel 23, woord 10:XXIII.Alsser zal wesen condempnatie van restitutie van vruchten, de liquidatie (…)dan volgt daaruit dat het 10e woord “liquidatie” is. De betekenis hiervan is moord, meestal iemand in het criminele circuit. Was het Gelderse leger uit op \u00e9\u00e9n persoon en werd dat verdoezeld door dan maar gelijk een groot deel van de bevolking uit te moorden? Dat zal verder onderzoek moeten uitwijzen.Nieuwe meridiaanVerderop in dit artikel zal blijken dat Vincent veel belang hechtte aan plaatsbepaling via lengte- en breedtegraden. Als een bepaalde breedte(graad) bekend was, kon hij met behulp van de lengtegraad of meridiaan de exacte positie van die plaats bepalen.In 1883 was de nulmeridiaan (lengtegraad) van Greenwich nog niet ingevoerd in Nederland. Veel plaatsen, zoals Amsterdam, Amersfoort en Scheveningen, hadden elk hun eigen nulmeridiaan. Een internationale conferentie op 22 oktober 1884 zou ertoe leiden dat vanaf dat moment de Greenwich-meridiaan in de meeste landen zou worden ingevoerd. Maar dit was op land. In de zeevaart (Marine en koopvaardij) was twee jaar eerder, in 1881, al driekwart van alle landen, inclusief Nederland, overgestapt op de nulmeridiaan van Greenwich. Deze meridiaan werd overigens al rond 1765 in het geheim gehanteerd bij de Engelse marine. Voor burgerdoeleinden werd hij pas ingevoerd tegen het eind van de 19e eeuw.Gerwen ichVoor Vincent was dit bijzonder interessante informatie, die hij zeer waarschijnlijk had gekregen van zijn oom Jan. Die was immers op hoog niveau werkzaam bij de Nederlandse Marine. Door al vroeg met de meridiaan van Greenwich te werken, kon Vincent een uitgekiende en voor de gewone man niet te achterhalen code in zijn werk aanbrengen. Want er was bovendien sprake van een opmerkelijk toeval. Van de naam Greenwich kan namelijk als anagram “Gerwen ich” worden gemaakt. Dat komt ook terug in dit artikel. Pas aan het eind van zijn leven zou Vincent op die uitkomst terugkomen. Voor mij is dat het zoveelste bewijs dat Vincent veel zijn gecodeerde werken via een vast – van te voren beraamd – patroon heeft uitgevoerd. Los van zaken als kleur en techniek, waarbinnen hij zich door de tijd heen wel op een onvoorspelbare manier ontwikkelde.Kasteel GeldropNaast de verwijzing naar het jaar 1512 van de verschrikkelijke kerkmoord c.q. liquidatie in Geldrop, heeft Vincent een nieuwe aanwijzing gecre\u00eberd. Dat deed hij via de positie van de getallen 15 en 12 in het alfabet, gekoppeld aan hun respectieve letters. Voor het getal 15 is dat de “O”, terwijl voor het getal 12 de letter \u201cL\u201d staat. Aaneen ‘geplakt’ is dat “OL”, de afkorting van OosterLengte.Zoeken wij vervolgens de lengtegraad van Gerwen op, dan vinden wij 5\u00ba 33′. Deze graad lijkt geen hout te snijden, tenzij wij afzakken naar het zuiden en in Geldrop op de betreffende lengtegraad Kasteel Geldrop aantreffen, van de eerder genoemde 11-11.De GrootToch verwijst Vincent opnieuw naar zijn overleden Nicht Anna Tak. Daarvoor dienen wij \u00e9\u00e9n minuut naar het oosten op te schuiven. Daar vinden wij in Oost-Gerwen aldus 5\u00ba 34′. De getalcombinatie die de lengteco\u00f6rdinaat van Gerwen voorstelt, is daarmee een cijferanagram van de combinatie 5-4-3. Dat zijn dezelfde cijfers die ik hierboven vond als het aantal letters in de woorden Nicht (5), Anna (4), en Tak (3).Wat hier tevens belangrijk is, is dat het grondgebied bij de genoemde lengtegraad richting de tegenwoordige Ter Warden (de Kerkakkers) grotendeels in handen was van de Gerwense boerenfamilie De Groot. Vincent liet zich door deze familie inspireren tot een schilderij van bijna anderhalf jaar later: De Aardappeleters. Daarop stonden immers leden van de familie De Groot afgebeeld…Afgezet op het Eeuwig Edict is vanwege de gelijkblijvende getallen opnieuw \u201cvele raeckt\u201d te vinden. Nu is het echter de bedoeling om het anders uit te leggen dan het \u201craeckt vele (mensen)”, zoals ik dat eerder hieruit afleidde.4-5-3Een leuke ontdekking is dat Vincent van Gogh een deel van de kennis die hij bij zijn coderingen gebruikte (onder meer in De Aardappeleters) behalve van zijn oom Jan ook te weten kwam via de al eerder genoemde oom Cor, een broer van zijn vader. Deze oom voerde een kunsthandel en boekwinkel aan de Keizersgracht in Amsterdam, met het huisnummer 453, opnieuw een cijferanagram van de combinatie 5-4-3!Afb. 4 (bron: Wikimedia Commons)Verder blijkt uit de extra informatie betreffende de westgevel van Kasteel Geldrop dat daar de Stelling van Pythagoras aan bod kwam. Die stelling heeft in z’n eenvoudigste vorm 3\u00b2 + 4\u00b2 = 5\u00b2, ofwel de getallen 3-4-5 tot basis.Voor de overzichtelijkheid zet ik dit onder elkaar:5-4-3 (Nicht Anna Tak) – codewoorden “raeckt vele”3-4-5 – Pythagoras (westgevel kasteel ) – als kwadraten 3\u00b2 (+ 4\u00b2) = 5\u00b25-34 (lengteco\u00f6rdinaat Oost-Gerwen) – codewoorden “vele raeckt” – uitleg zie onder4-5-3 (huisnummer van boekhandel van oom Cor)*4-53 (als 4\u00b0 53\u2032, lengtegraad van oom Cors boekhandel)4-53 (als 4\u00b0 53\u2032, lengtegraad van Het Van Gogh Museum te Amsterdam)53-4 (als 53\u00b0 4\u2032, de breedtegraad van Norg in Drenthe, zie mijn artikel daarover)en ook 453 als het geboortejaar van de Ierse heilige Brigida, aan wie de kerk van Geldrop is gewijd.*Afgezet op het Eeuwig Edict verkrijgen wij van wetsartikel 4, de woorden 5 en 3 als uitkomst “aen bevelen”. Dit moet worden gezien als een toevalligheid die als een grapje werd opgepakt. De kunst- en boekhandel van oom Cor wilde Vincent kennelijk “aenbevelen” aan anderen.Ik vervolg nu mijn uitleg met de gevonden co\u00f6rdinaat van Oost-Gerwen, 5\u00ba 34′. De uit\u00a0 5-3-4 voortgekomen woordcombinatie \u201cvele raeckt\u201d leidt tot het nieuwe anagram \u201cer tak cleve\u201d.Tak Van GoghDe naam \u201ccleve\u201d is de oude spelling van Kleve. Kleve behoorde vroeger (sinds ongeveer het jaar 1000) tot het Hertogdom Kleef en sinds 1816 tot het Kreis Kleve. Dat de benaming “Kreis Kleve” hier aan bod komt is niet toevallig. Het rangnummer van de letter K in het alfabet is immers 11. Met K K uit Kreis Kleve duiken opnieuw de getallen 11 van de muurankers op de zuidgevel van kasteel Geldrop op: K – K\u00a0 =\u00a0 11 – 11.Tot het gebied dat met Kreis Kleve wordt bestreken en waarvan het landschap grenst aan Nederland, behoort ook de thans Duitse stad Goch. In deze stad ligt de oorsprong van de familie Van Gogh.Wat Vincent in het kader van zijn overleden nicht Anna wil zeggen met \u201cer tak cleve\u201d, wordt nu verder duidelijk. De meisjesnaam van Anna Tak was Van Gogh. Zij was immers de dochter van Vincents oom Jan, ofwel Johannes van Gogh, de broer van zijn vader.En dat was precies wat Vincent met zijn pentekening-van-een-landschap-in-de-sneeuw bedoelde. Met een persoonlijke code op basis van het Eeuwig Edict wilde hij over zijn overleden nicht onder meer zeggen:de dood van Anna Tak-van Gogh raakt vele (mensen).GerwensewegMaar dat is zoals gezegd niet het enige. Vincent wilde het overlijden van Anna iets spiritueels meegeven en dat deed hij met een co\u00f6rdinaten-code. Eerder in dit artikel kwam de lengtegraad 5\u00ba 34′ aan de orde, in combinatie met de Gerwense familie De Groot. Deze familie bezat grond in Gerwen-Oost, maar woonde aan de tegenwoordige Gerwenseweg 4 in Nuenen. Gezien in co\u00f6rdinaten was dat precies op de grens van de breedtegraden 51\u00ba 28′ en 51\u00ba 29′. Dat wil zeggen dat de Gerwenseweg (destijds de Langlaarsche straat, zie ook dit artikel) ligt op 51\u00ba 29′ 00” en de boerderij van de aardappeleters op 51\u00ba 28′ 59”. Dit kleine verschil blijkt als code erg belangrijk!ElanElders op deze website geef ik de code vrij rond het rekenen met co\u00f6rdinaten via “Et In Arcadia Ego“. De co\u00f6rdinaten die Vincent zoals hierboven beschreven in zijn pentekening heeft verborgen zijn:51\u00ba 28′ NB 5\u00ba 34′ OL en51\u00ba 29′ NB 5\u00ba 34′ OL\u00a0Via de Arcadia-code wordt dit afgezet op het Eeuwig Edict als wetsartikel 34, woorden 28 en 29 (door mij in hoofdletters gezet):XXXIIII.Alles op pene van te vervallen van de vrucht van t’voorseyde beneficie van inventaris, ende gehouden te worden voor een simpel erffgenaem, ingevalle dat sonder punctuelijck t’observeren ALLEN T’GENE (…)In de uitkomst “allen t’gene” vond Vincent in anagram “elan telgen“. Vincent herkende hierin de emotionele erfenis die zijn nicht Anna niet alleen aan hem heeft nagelaten, maar ook aan de hele familie Van Gogh c.q. alle telgen daarvan. Anna was niet zomaar een persoon, maar zij was – met name voor Vincent van Gogh – een zeer gewaardeerd onderdeel van de familiegeschiedenis. Al was het alleen maar vanwege haar voornaam, die zij deelde met Vincents moeder en zus. "},{"@context":"https:\/\/schema.org\/","@type":"BreadcrumbList","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Landschap met kerk","item":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/landschap-met-kerk\/#breadcrumbitem"}]}]