[{"@context":"https:\/\/schema.org\/","@type":"Article","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/rembrandt-dankte-caravaggio-in-code-voor-zijn-techniek\/#Article","mainEntityOfPage":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/rembrandt-dankte-caravaggio-in-code-voor-zijn-techniek\/","headline":"Rembrandt dankte Caravaggio in code voor zijn techniek","name":"Rembrandt dankte Caravaggio in code voor zijn techniek","description":"Rembrandts \u201cHet feestmaal van Belsazar\u201d (ca. 1637) toont een koninklijke maaltijd in Babylon. Er wordt zilverwerk gebruikt dat…","datePublished":"2026-07-07","dateModified":"2026-10-06","author":{"@type":"Person","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/over-mij\/#Person","name":"Jan Bakker","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/over-mij\/","identifier":2,"image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/litespeed\/avatar\/a260cfa8aafa15e66319bb385b001774.jpg?ver=1791716235","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/litespeed\/avatar\/a260cfa8aafa15e66319bb385b001774.jpg?ver=1791716235","height":96,"width":96}},"publisher":{"@type":"Organization","name":"Jan Bakker WebTeksten","logo":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/logo1@2x.png","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/logo1@2x.png","width":215,"height":44}},"image":{"@type":"ImageObject","@id":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Rembrandt-Belsazar.avif","url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Rembrandt-Belsazar.avif","height":600,"width":1200},"url":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/rembrandt-dankte-caravaggio-in-code-voor-zijn-techniek\/","about":["Jan van Scorel","Rembrandt van Rijn"],"wordCount":1338,"articleBody":"Rembrandts \u201cHet feestmaal van Belsazar\u201d (ca. 1637) toont een koninklijke maaltijd in Babylon. Er wordt zilverwerk gebruikt dat Nebukadnezar uit de tempel in Jeruzalem heeft geroofd. Uit het niets verschijnt een hand die lichtgevende letters op de muur schrijft. Rembrandt (1606-1669) past in zijn werk clair-obscur toe, dat zorgt voor het sterke licht-donkercontrast van de geschokte feestgangers en de letters op de muur. Deze tekst symboliseert de aanstaande goddelijke vergelding. Maar let op: de geheimzinnige tekst is \u00f3\u00f3k een geniale code met een aantoonbaar eerbetoon aan Jan van Scorel en een dankwoord aan Caravaggio.Het thema van Rembrandts schilderij, dat zich in de National Gallery in Londen bevindt, is gebaseerd op het boek Dani\u00ebl uit het Oude Testament. Geen van de bij het feestmaal aanwezige wijze Babyloni\u00ebrs begrijpt de plotseling verschenen tekst op de muur. Totdat Dani\u00ebl erbij wordt geroepen, een gevangene uit Juda.afb. 1 – het teken aan de wand (detail van Het Feestmaal van Belsazar) – Wikimedia CommonsMene tekelDe joodse Dani\u00ebl herkent de tekst onmiddellijk en geeft aan dat de woorden niet horizontaal dienen te worden gelezen, maar verticaal. Door de letters van rechts naar links en van boven naar beneden te nemen wordt de tekst van “het teken aan de wand” duidelijk: “Mene mene tekel Ufarsin”.afb. 2 – te lezen van rechts naar links en van boven naar benedenDani\u00ebl weet de kern van de woorden ook binnen de context van het blasfemische feestmaal uit te leggen:Mene (geteld): God heeft uw koningschap geteld en er een einde aan gemaakt.Mene (geteld): God heeft uw koningschap geteld en er een einde aan gemaakt (herhaald om kracht bij te zetten)Tekel (gewogen): Gij zijt in de weegschaal gewogen en te licht bevonden.Ufarsin (gebroken): Uw koninkrijk is gebroken en aan de Meden en Perzen gegeven.(bron vertaling: Wikipedia)Het komt erop neer dat Belsazar Gods toorn heeft opgewekt met zijn feestmaal en de daarbij gebruikte heilige voorwerpen die zijn vader uit de tempel had gestolen. De tekst is een korte-termijn-waarschuwing: als straf voor de godslastering wordt Babylon aangevallen door de Perzen en zal Belsazar worden vermoord. En zo gebeurt het kort daarna ook.CaravaggioDe stijl die Rembrandt in zijn schilderij gebruikt, is gebaseerd op die van de Italiaanse barok-kunstschilder Caravaggio (1571-1610) en heet clair-obscur (= licht-donker). Dat blijkt uit het felle licht op het werk dat afsteekt tegen diepe schaduwen. Dit benadrukt de angst op het gezicht van koning Belsazar, waarna het oog van de toeschouwer direct naar de lichtgevende letters wordt getrokken.SterfjaarDe doorsnee-kunsthistoricus zal wat betreft de tekst op dit punt afhaken. De uitleg ervan is via de Bijbel immers duidelijk. Ik waag dat echter te betwijfelen, want er kan nog een tweede, modernere betekenis aan worden verbonden. Die ontstaat wanneer de letters uit ons Latijnse alfabet alsnog horizontaal worden gelezen. Zoals uit afb. 3 blijkt, staan in de tekst twee voor ons duidelijk herkenbare letters vlak achter elkaar: P J. De rangschikking in het alfabet voor deze letters is P (16) en J (10). Samengevoegd ontstaat daarbij 1610, het sterfjaar van Caravaggio, de ‘uitvinder’ van de clair-obscurtechniek.afb. 3 – PJ = 1610 – \u00a92011-2026 Duyo Geldrop \/ Jan Bakker WebTekstenNu ik dit gevonden heb, rijst de vraag wat dan de betekenis is van de “letters” v\u00f3\u00f3r dat jaartal. Wel, dat is eenvoudig. De letter voorafgaand aan de gevonden “P” lijkt namelijk op een verticaal gespiegelde letter “G“. In het alfabet staat deze letter op de 7e plaats. En ja hoor, wat blijkt, Caravaggio is overleden in juli (de 7e maand) van het jaar 1610:afb. 4 – G = 7 = juli – \u00a92011-2026 Duyo Geldrop \/ Jan Bakker WebTekstenDIEDHet is nu duidelijk dat Rembrandt de sterfmaand en het sterfjaar van Caravaggio heeft gecodeerd in de tekst op de muur, geschreven door een goddelijke hand. Maar het gaat nog verder, want ook Caravaggio’s sterfdag (de 18e) is in de tekst terug te vinden.Dat is wel onderdeel van een volgend niveau binnen de code. Maar eerst de vier horizontale beginletters van de tekst: zij vormen het woord DIED (= vertaald uit het Engels: stierf of gestorven). Bij deze letters zijn er drie direct in ons moderne schrift te herkennen, namelijk de D, I en nog een D. De derde letter lijkt een kleine letter “n”, maar is zoals in afb. 5 blijkt in werkelijkheid bedoeld als een “e”:afb. 5 – \u00a92013-2026 Duyo Geldrop \/ Jan Bakker WebTekstenJan van ScorelHet idee voor deze letterwisseling “n=e” heeft Rembrandt overgenomen van de Haarlemse kunstschilder Jan van Scorel (1495-1562). In mijn artikel over de Fontein der Eeuwige Jeugd betreffende Van Scorels schilderij “Maria Magdalena” beschrijf ik dezelfde soort letters, waarbij de “n” binnen Van Scorels code inderdaad een “e” voorstelt:afb. 6 – grafische “n” = gecodeerde letter “e”4+14=18Hieronder zie je het resultaat van de datumcode na het via Jan van Scorel gevonden woord “DIED”. De letter “D” staat in het alfabet op de 4e plaats, zodat het ‘s’-teken daarna alleen maar een cijfer 14 kan betekenen:afb. 7De volledige sterfdatum is nu duidelijk zichtbaar: 18-7-1610. Achter het jaartal 1610 staan echter nog zes lettertekens. Die hebben te maken met wie er op de genoemde datum is gestorven: Caravaggio. Dit is echter maar een deel van zijn volledige naam, namelijk de naam van zijn Noord-Italiaanse geboortedorp Caravaggio (nabij Bergamo).De volledige naam van de beroemde kunstschilder was Michelangelo Merisi da Caravaggio. Het is de naam “Merisi” die Rembrandt in zijn overige zes lettertekens heeft meegecodeerd om daarmee zijn dank aan Caravaggio te tonen:afb. 8MerciIn Caravaggio’s tweede voornaam “Merisi” bevindt zich tweemaal een letter “i” (i-i), terwijl de letters na de gecodeerde datum tweemaal een letter “x” (x-x) vormen. Het is duidelijk dat als je deze letters vervangt door “i-i”, de letters “m-e-r-s” uit “merisi” worden gefilterd. Achter elkaar leest dat als “m-e-r-s-i-i“. Zo uitgesproken klinkt het als het Franse woord “merci” (= bedankt).Met zijn code bedankt Rembrandt aldus zijn voorbeeld Caravaggio voor de uitvinding van het clair-obscur, waarvan hij bij “het feestmaal van Belsazar” optimaal gebruik heeft gemaakt.Nicolas PoussinHoewel dit een mooi resultaat is van mijn onderzoek naar Rembrandts schilderij “Het feestmaal van Belsazar”, is \u00e9\u00e9n vraag onbeantwoord gebleven. En dat is waarom Rembrandt 14 en 4 heeft gebruikt als aanduiding voor de optelsom met als uitkomst het getal 18. Was anders het “Mene Tekel enz.” niet goed uitgekomen? Of had het een andere reden?Dat dit een puzzel binnen een puzzel is, duidt erop dat het getal een geheime aanwijzing is. Hier gaat het om een mogelijk onbekende geheime samenwerking met een andere schilder die zich baseerde op Italiaanse voorbeelden c.q. technieken: de Franse kunstschilder Nicolas Poussin (1594-1665).18=RIn hetzelfde jaar 1637 dat Rembrandt “Het feestmaal van Belsazar” schilderde, vervaardigde Poussin zijn werk “Les Bergers d’Arcadie II”.\u00a0 Waar Rembrandt het geheime getal “18” verbergt, laat Poussin dat in alle openbaarheid gewoon zien als de letter “R”. Dat is dezelfde raadselachtige code, omdat de “R” nu eenmaal de 18e letter van het alfabet is.afb. 9Clair-obscurIn mijn artikel over de inscriptie op het Shepherds Monument komt deze letter “R” ook aan de orde. Poussin laat in zijn werk (afb. 9) een herder naar een tekst met deze letter wijzen. Dat deze letter “R” op een graftombe staat, terwijl het getal “18” bij Rembrandt de sterfdag van Caravaggio betreft, leidt tot mijn logische vermoeden dat er een verband moet zijn.Persoonlijk ben ik van mening dat er kennelijk meer zit achter het simpele gebruik van de clair-obscurtechniek dan alleen de verwijzing naar de sterfdatum van Caravaggio. Want het Licht, dat was de feitelijke clou waarmee Caravaggio beslist aandacht en een grote pluim verdiende.EmotieIn de tijd van enkel olielampen of fakkels kon een felle lichtkolom die in een ruimte als een spot-light op een muur scheen, alleen maar bovennatuurlijk zijn. Door het licht op deze bijzondere manier te presenteren, symboliseerde Rembrandt via Caravaggio de aanwezigheid van iets heiligs, iets goddelijks.Een tweede aspect is juist de afwezigheid van licht. Door de donkere achtergrond wordt de toeschouwer niet afgeleid door de omgeving. Daardoor valt de heftige menselijke emotie die Rembrandt zo fraai weergeeft, des te meer op."},{"@context":"https:\/\/schema.org\/","@type":"BreadcrumbList","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Rembrandt dankte Caravaggio in code voor zijn techniek","item":"https:\/\/janbakkerwebteksten.eu\/rembrandt-dankte-caravaggio-in-code-voor-zijn-techniek\/#breadcrumbitem"}]}]