Vóór Saskia trouwde Rembrandt eerst met Antje

Op 4 februari 2026 werd bij het veilinghuis Sotheby’s een krijttekening van Rembrandt voor zo’n 15 miljoen verkocht. De tekening stelt een leeuw voor. Een en ander herinnerde mij aan mijn recente onderzoek naar Rembrandt. Daarbij ontdekte ik dat Rembrandt vóór zijn vrouw Saskia al eens verliefd en getrouwd moet zijn geweest, namelijk met Saskia’s (tweeling?)zuster Antje. Dat huwelijk werd al vroeg om een trieste reden ontbonden, een feit dat Rembrandt codeerde in twee tekeningen.

Saskia Uylenburgh (1612-1642), de tweede en laatste vrouw van Rembrandt van Rijn (1606-1669), kwam uit een gerenommeerde familie. Zij had zeven broers en zusters, waaronder haar (tweeling?)zus Antje. Haar vader (1554-1624) was naast burgemeester van Leeuwarden, ook afgevaardigde van Friesland in Den Haag. In 1584 lunchte hij in Delft samen met Willem van Oranje, die kort daarna op dezelfde dag door Balthasar Gerards werd vermoord.

Tweelingzus

Na het overlijden van eerst haar moeder en later haar vader in 1624, werd Saskia een wees. Zij bleef in het ouderlijke huis in Leeuwarden wonen. Als jongste van het gezin ontfermde haar oudere(?) zus Antje zich over haar. Uit de code van Rembrandt, die verderop in dit artikel aan bod komt, blijkt dat Antje wel eens de tweelingzus van Saskia kan zijn geweest. Wanneer Antje is geboren is namelijk onbekend, wel bekend is dat zij overleed in 1633, als eerste vrouw van Rembrandt.

Gelijkenis

Ik kwam op het spoor van de zuster van Saskia door een controverse onder kunsthistorici halverwege de 19e eeuw. Kunstkenner Carel Vosmaer (1826-1888) deed in 1862 onderzoek in het prentenkabinet in Berlijn. Daar vond hij een tekening van een jonge vrouw. Naast dat Vosmaer de hand van Rembrandt in het werkje herkende, bleek er ook een gelijkenis met Saskia Uylenburgh. De tekst die Rembrandt eronder had geschreven, bevestigde dat echter niet.

De door Rembrandt geschreven tekst luidt:

dit is naer mijn huysvrou geconterfeyt
do sy 21 Jaer oud was den derden
dach als wij getroudt waeren
den 8 Junijus

1633

Het probleem waar kunsthistorici mee worstelden was natuurlijk het jaartal 1633. Bekend is immers dat Rembrandt in 1634 met Saskia zou trouwen. Sommige kunsthistorici beweren dat het woord “getroudt” gelezen moet worden als “verloofd”. Maar ja, als je daaraan begint, wanneer heb je dan zekerheid dat iets klopt?

Uiteindelijk is het niet moeilijk om dit probleem op te lossen, althans, als je Rembrandts code begrijpt. In de tekst is te zien dat elke regel met de letter “d” begint, gevolgd door telkens een andere klinker:

di-do-da-de = (in anagram) dido dead (vertaald uit het Engels: de dood van Dido)

Aeneis

Van Rembrandt is bekend dat hij regelmatig mythologische thema’s in zijn werken toepaste. Zo kende hij zeer waarschijnlijk het tragische verhaal van Dido, de eerste koningin van Carthago. Dat lag in het huidige Tunesië, Noord-Afrika. Mogelijk vind ik hier een verband met de tekening van de leeuw, die voorkomt in Afrika.

Vergilius schreef dat na de Trojaanse Oorlog Aeneis aanspoelde op het strand bij Carthago. Dido en hij werden verliefd, maar Aeneis wilde per se alleen terug naar Italië. Verteerd door onbeantwoorde liefde pleegde Dido vervolgens zelfmoord via het zwaard (of de brandstapel). Bovenaan dit artikel zie je het olieverfschilderij “De dood van Dido” uit 1631 van de Italiaanse schilder Guercino.

Gezamenlijk

Rembrandt verwijst met zijn tekst indirect naar Dido en Antje. Deze twee namen samengevoegd leidt opnieuw tot een Engelstalig anagram:

DIDO ANTJE = (in anagram) JOINT DEAD
(vertaald: gezamenlijke dood = zelfmoord)

Uiteindelijk is mijn conclusie dat de vrouw op de tekening Antje voorstelde en niet Saskia. Antje had zelfmoord gepleegd, waardoor het huwelijk met Rembrandt eindigde. Door hun zusterlijke verwantschap is het niet vreemd dat Antje en Saskia overeenkomstige gelaatstrekken hadden.

Vincent van Gogh

Uit mijn artikel over het Vincents schilderij “Stilleven met bijbel” komt een merkwaardige overeenkomst met Rembrandts tekst naar voren. In zijn werk uit 1885 naar aanleiding van zijn in datzelfde jaar overleden vader en oom, codeerde hij een bijbeltekst uit Jesaja. Dat ging om hoofdstuk 11, vers 6. Daarin komt het woord “jonge leeuw” voor die samenleeft met het mestvee, zijn prooi. De moraal: er zal vrede heersen.

Mij is gebleken dat Vincent van Gogh precies dezelfde code als die van Rembrandt heeft gebruikt. Met een gecodeerde 11-6 verwijst hij naar de betreffende tekst van Jesaja.

Dit is nog eens de tekst van Rembrandt, met de code vet benadrukt:

“dit is naer mijn huysvrou geconterfeyt
do sy 21 Jaer oud was den derden
dach als wij getroudt waeren
den 8 Junijus”

Rembrandt schrijft dus: de derde dag dat wij waren getrouwd (na) 8 juni. Dat is dus op 11 juni, 11-6.

Verbrand

Aan deze verwijzing naar Jesaja heeft Rembrandt nog een code toegevoegd, wat opnieuw de suggestie van een tweelingzus wekt:

ANTJE SASKIA = (in anagram) JESAIA STANK 

Een klein onderzoek op Statenvertaling.net wijst uit dat er inderdaad een bijbelvers van Jesaja bestaat waar het woord “stank” in voorkomt. Dat is Jesaja, hoofdstuk 3, vers 24:

En het zal geschieden, dat er voor specerij STANK (hoofdletters door mij) zal zijn, en lossigheid voor een gordel, en kaalheid in plaats van haarvlechten, en omgording eens zaks in plaats van een wijden rok, en verbranding in plaats van schoonheid (bron: Statenvertaling.net)

Met dit vers duidt Rembrandt de dood van zijn Antje aan. Bovendien wordt hiermee gesuggereerd dat het lichaam van Antje is gecremeerd (verbrand) en dat er daarom geen graf van haar bestaat. Ik onderzoek momenteel nog of Rembrandt ergens een schilderij met een urn heeft afgebeeld, waarin zich dan mogelijk de as van Antje bevond.

Dier

Terug naar de tekst Rembrandt. Hij begint met de drie woordjes “dit is naer” (dit is vervelend). Daaruit kan als volgt een anagram worden afgeleid:

dit is naer = (in anagram) ant is dier

Het “dier” is een verwijzing naar Rembrandts tekening van de jonge leeuw (Jesaja 11:6). Dat achter het gevonden “Ant is dier” het woorddeel “baar” ontbreekt, is de code voor de overleden (niet in het openbaar opgebaarde) zus.

Verboden

Vermoedelijk zijn de persoonsgegevens van Antje geantidateerd bij de autoriteiten. Dat gebeurde om de zelfmoord, een misdaad in die tijd, te maskeren. Rembrandt werd het naar alle waarschijnlijkheid verboden om ruchtbaarheid aan de zelfmoord te geven. Dat was voor hem een goede reden om zijn tekening te coderen. Zo zou Antje in elk geval wat Rembrandt betreft niet worden vergeten:

In de krijttekening die Sotheby’s veilde, zijn drie elementen te herkennen die Rembrandt als code in zijn werk heeft aangebracht:

1. het is een leeuw;
2. aan de zijkant van het dier heeft Rembrandt enkele verticale strepen getekend, waarmee hij in combinatie met de leeuw subtiel naar een tijger verwijst;
3. om de hals van het dier bevindt zich een touw of koord.

ad1: dat het een leeuw is, heeft te maken met de geboortestad van Antje en Saskia: LEEUWarden.

ad2: In het Middelnederlands werd ons woord “tijger” geschreven als “tiger” (in het Frans: “tigre”). Met de verwijzing naar “tiger” schrijft Rembrandt eigenlijk in anagram: griet.

Samenvattend: Ant is dier is leeuw is griet.

Het woord “griet” duidt op een jonge vrouw van rond de 20 en niet op een vrouw van 35, de leeftijd die Antje officieel had.

ad3: het zichtbare touw om de hals van de leeuw is overbodig als Rembrandt alleen het dier had willen afbeelden. Door het touw of koord weer te geven, kan hij hebben verwezen naar de gevangenschap van het dier. Maar ook kan hij in code het verdrietige geheim hebben verklapt dat zijn griet en ex-vrouŵ Antje zich destijds heeft opgehangen…