Zoals ik in meerdere artikelen op deze website bespreek, toont Dürers ets Melencolia I uit 1514 bij een magisch vierkant een chagrijnige engel te midden van wiskundige instrumenten. De engel verbeeldt intellectuele eenzaamheid en onmacht, het vierkant juist orde binnen de chaos. Hiertegenover staat niet toevallig Johannes 15:14, waarin Jezus spreekt: “Gij zijt Mijn vrienden, zo gij doet wat Ik u gebiede.” Vincent van Gogh verwerkte beide zaken in zijn werken; hij herkende hierin zichzelf als het genie dat weet van de hoed en de rand en toch vastloopt. Maar wat heeft, zoals de titel weergeeft en met alle respect, Donald Trump hier allemaal mee te maken? Bewust of onbewust?De orde binnen de chaos komt tot uiting in Vincents werk “De Aardappeleters” uit 1885, waarin hij het magisch vierkant van Dürer codeerde. Het vierkant bezit zoals ik in het artikel beschrijf een aantal verborgen symmetrieën: de getallen 1 tot en met 16 zijn, hoe je ze als lijn of groep ook bij elkaar optelt, zo geordend dat ze overal dezelfde magische uitkomst (= constante) van 34 opleveren.VriendschapVincent van Gogh verlangde in het algemeen naar diepe vriendschappen, maar was zoals bekend in het dagelijks leven nogal moeilijk in de omgang. Vroeg hij te veel van anderen? Was hij te veeleisend, te gebiedend? Dat gold in elk geval niet in de verhouding tot zijn broer Theo, die hij niet alleen als broer zag, maar vooral als zijn levensvriend. Vriendschap was voor Vincent heilig, wat vereiste dat je elkaar door dik en dun steunde.Donald TrumpBij mijn onderzoek naar vriendschap en de (opdrachtgevers van de) werken van Vincent van Gogh, trof mij op zeker moment de overeenkomst van een en ander met de huidige, 47e president van de Verenigde Staten van Amerika: Donald Trump.Toen ik hier verder indook, besefte ik dat president Trump zijn politieke strategie onbewust spiegelt aan de ets Melencolia I uit 1514 van Albrecht Dürer (1471-1528) en de bijbeltekst Johannes 15:14 uit het Nieuwe Testament.afb. 1 – Melencolia I (Wikimedia Commons)Trump en melancholie lijken op het eerste gezicht een ietwat merkwaardige combinatie. De Amerikaanse president heeft immers het imago voortdurende winst te hebben zonder al te veel merkbare tegenslag. Toch schuilt achter zijn tweets vol uitroeptekens een diepe, bijna Dürer-achtige melancholie. Je kunt dit zien als de melancholie van de onbegrepen leider, voortkomend uit zijn handelen.MAGAEen voorbeeld van een melancholisch aspect dat bij Trump een rol speelt, is de slogan Make America Great Again. Deze kreet lijkt te zeggen dat het heden niet goed genoeg is. Een paradijselijk Amerika is iets dat er vroeger kennelijk wel was en dat men dolgraag wil terugkrijgen. Net als de engel op Dürers ets zit Trump te midden van instrumenten, nu van de macht, om dat voor elkaar te krijgen, terwijl hij boven zich het gewicht van een wereld voelt die hem in zijn ogen groot onrecht aandoet.ZigzagDe politieke cultuur van Trump herken ik zonder meer in de bijbeltekst Johannes 15:14. Vriendschap en verdragen zijn bij hem nooit onvoorwaardelijk. Ze bestaan alleen als Trump wordt gehoorzaamd. Wie doet wat hij gebiedt, behoort tot de intieme kring. Wie daarvan afwijkt, wordt direct verbannen. Dit verklaart de voortdurende zigzag-politiek tijdens zijn regeerperiodes. Hij acteert op basis van persoonlijke loyaliteit.Een mooi voorbeeld hiervan is Trumps relatie met Kim Jong-un. Tijdens zijn eerste regeerperiode noemde Trump de Noord-Koreaanse dictator aanvankelijk Little Rocket Man. Zoals uit de media bleek, liepen de spanningen hoog op. Maar toen Kim bereid bleek te praten en Trump te vleien, veranderde de toon. Trump verklaarde dat ze “verliefd werden”. De dictator deed namelijk (tijdelijk) wat Trump wilde. De Noord-Koreaan werd prompt een “vriend”.VleierijIemand die dit doordachte presidentiële optreden ook goed doorheeft is Mark Rutte. Als politicus kan hij uiteraard over de nodige adviseurs beschikken, maar hij weet zelf ook veel van geschiedenis af. Eind vorige eeuw behaalde Rutte aan de Universiteit Leiden zijn doctoraalexamen. Volgens mij kan het niet anders of Rutte heeft Trumps politieke optreden tegen het licht van de historie gehouden. Menigeen verafschuwt zijn vleierijen richting Trump, maar je moest eens weten welke intelligente en geraffineerde reactie hij daarmee geeft op de grillige koers van de Amerikaanse president.SpanjeMark Rutte begrijpt de ongeschreven regel dat buigen voor een leider politieke winst oplevert. Zo feliciteerde hij Trump ten tijde van de NAVO-top van juni 2025 per app met het feit dat de Europese NAVO-landen veel meer geld aan defensie gingen uitgeven. Rutte appte letterlijk: “Dat wordt jouw overwinning“. Door Trump de eer te geven voor hogere Europese defensie-budgetten, voorkwam Rutte de directe confrontatie die Trump regelmatig met weiger-bondgenoten zoals Spanje zoekt.ChaosHet principe van Johannes 15:14 (“Gij zijt Mijn vrienden, zo gij doet wat Ik u gebiede.“) past Trump feilloos toe in zijn politieke traject, net zoals hij dat doet op basis van Dürers magische vierkant. In Washington probeert Trump zijn eigen magische vierkant te ontwerpen. Hij creëert chaos, om vervolgens te bewijzen dat hij de enige is die een uitweg kan vinden.Zijn zigzagkoers van importheffingen tot onverwachte vredesinitiatieven lijkt willekeurig. Toch zit er een patroon in. Het beleid houdt vriend en vijand voortdurend uit balans. Niemand weet waar hij aan toe is, wat de afhankelijkheid van president Trump vergroot.EenzaamheidUiteindelijk komt alles samen samen in een concept van isolatie. De melancholische figuur van Dürer zit gelaten tussen de ongebruikte instrumenten. De bijbeltekst Johannes 15:14 stelt een grens aan menselijke relaties door er een soort transactie van te maken, hoewel dat religieus gezien natuurlijk anders wordt bedoeld. Trump navigeert door het politieke landschap dat hij zelf heeft gecreëerd. Zijn onvoorspelbare acties brengen hem successen, maar zorgen ook voor een politieke en persoonlijke eenzaamheid. In Trumps wereld bestaan er geen permanente bondgenoten, alleen maar tijdelijke volgelingen.OnvrijIk zie het als een paradox van de macht. Trump heeft miljoenen medestanders, maar leeft eenzaam in een melancholisch vierkant, oftewel een perfect gecontroleerde wereld. Met andere woorden, de drang om alles tot in de puntjes te willen beheersen, maakt hem juist onvrij. En dat zal ‘m toch niet lekker zitten.
