Dat Vincent van Gogh in sommige werken het Eeuwig Edict van 1611 gebruikte om daarmee bepaalde boodschappen door te geven, heb ik inmiddels wel aangetoond. Dit wordt opnieuw bevestigd door een analyse van zijn werk “Bierpullen”, dat in code verwijst naar het werk “Whistlers Mother” (1871) van de kunstschilder James McNeill Whistler (1834-1903). Ook wordt duidelijk dat hij en Vincent van Gogh eind 1886 of begin 1887 in Londen samen een biertje hebben gedronken en de codes in hun beider werken hebben besproken.
Het Van Gogh Museum in Amsterdam zal zich absoluut niet herkennen in wat ik zojuist schreef. Daar kan t/m 10 januari 2027 in de tentoonstelling Whistler. Dandy en dwarsdenker werk worden bewonderd van James Abbott NcNeill Whistler. Maar je zult er niets vinden over het onderonsje dat Vincent van Gogh en James Whistler in Londen hebben gehad om een geheime samenwerking te bespreken.
Wel benadrukt het museum dat Vincent hem bewonderde en dat zij beiden waren geïnteresseerd in Japanse kunst. Dat komt in dit artikel echter niet ter sprake.
Whistlers Mother
James Abbott McNeill Whistler (afb. 1) werd op 10 juli 1834 geboren in Lowell, Massachusetts. In 1855 emigreerde hij vanuit Amerika naar Europa, waar hij zich onder andere in Parijs ontwikkelde tot een excentrieke dandy. Vier jaar later verhuisde hij naar Londen, waar hij tot zijn dood in 1903 zou blijven wonen.
In 1863 trok zijn zeer gelovige moeder Anna McNeill Whistler (1804-1881) bij hem in. Zijn vader was al in 1849 overleden aan de gevolgen van cholera. In 1871 stond zijn moeder model voor Whistlers meest bekende werk “Whistlers Mother” (officieel: Arrangement in Gray and Black, No. 1).
Dat Vincent Whistler bewonderde om zijn werk is algemeen bekend, dat gaf ik hierboven al aan. Maar dat hij daarnaast in zijn eigen werk verwijst naar de moeder van Whistler, zal voor menigeen een verrassing zijn. Dat wil zeggen, als ik dat onomstotelijk kan aantonen. En ik weet zeker dat ik dat kan.
De code die ik bedoel zit in Vincents schilderij “Bierpullen” uit 1885 of (volgens mij) 1886/1887, dat in het Van Gogh Museum kan worden bekeken. De verwarring over het jaartal van schilderen veroorzaak ik zelf. Op de website van het museum staat dat het werk in 1885 in Nuenen werd geschilderd, maar ik waag dat te betwijfelen.
Uit de code die ik hierna behandel, blijkt dat Vincent eind 1886 of begin 1887 contact moet hebben gehad met Whistler en dat zijn werk “Bierpullen” kort daarna is vervaardigd of voltooid.
Scharnier
Zo op het eerste gezicht ziet de toeschouwer op dit schilderij twee staande bierpullen en een lege die is omgevallen. Bij het nadere bestuderen van deze compositie viel mij iets op, dat ik herkende uit twee andere werken van Vincent. Dat was het “is gelijk”-teken (=) op de klok van zijn schilderij “De Aardappeleters” uit 1885 en veel later, in het jaar 1888 in Zuid-Frankrijk, op zijn werk “Caféterras bij nacht“.
Bij de liggende bierpul wordt het teken (=) gevormd door het scharnier van het deksel van de pul, zoals uit onderstaande detail-afbeelding blijkt:
Wat voor en na de kennelijke “=” komt, wordt snel duidelijk. Links heeft Vincent getracht een glans in het openstaande metalen deksel aan te brengen, die heeft een halvemaan- of dikke C-vorm. Aan de rechterkant van de “=” zie je de ronde opening van de bierpul, die je zou kunnen zien als een letter “O“, of, zo je wilt, een volle maan.
Ziezo
Het is echter duidelijk dat het hier niet om astronomie gaat, want een halve maan kan natuurlijk nooit gelijk zijn aan een volle maan. Tenzij je de schijngestalte van de maan buiten beschouwing laat, maar daar gaat het in dit artikel niet over.
De code is dan ook zuiver taalkundig bedoeld. Zoals je in afb. 4 kunt zien, volgt daaruit:
C = O, of in letters: C IS O (CISO)
Naast een “klinkt-als”-betekenis voor CISO (= ziezo!) heb ik niets gevonden wat Vincent hiermee heeft bedoeld. Een alternatieve oplossing is die waar de vier letters elk staan voor hun letterwaarde en positie in het alfabet. Een dergelijke oplossing vond ik ook bij het Shepherds Monument op het Engelse Shugborough Estate. Dat ziet er hier dan zo uit:
C (3) I (9) S (19) O (15)
Achter elkaar gelezen ontstaat de datum: 3-9-1915. Voor Vincent was dit een datum in de toekomst. Geboren op 30 maart 1853, zou hij op de betreffende datum 62 jaar oud zijn. Maar zoals we later in dit artikel zullen zien, sloeg deze virtuele leeftijd niet op Vincent zelf!
De gevonden datum pas ik nu als codering toe via het Eeuwig Edict van 1611. Vincent gebruikte dit document veelvuldig als codebron. Hij kan gemakkelijk aan het betreffende document zijn gekomen via de Amsterdamse kunst- en boekhandel van zijn oom Cor.
Savoir-vivre
Binnen Vincents Edict-code wordt de decodering van een datum altijd in tweeën uitgevoerd. In dit geval, 3-9-1915, ziet dat er zo uit (de woorden waar het om gaat zijn door mij in hoofdletters gezet):
3-9 (wetsartikel 3, woord 9):
III.
Bevelen wel ernstelyck aen allen Onsen voorseyden raeden ENDE andere bancken (…)19-15 (wetsartikel 19, woord 15):
XIX.
Om dieswille datter vele processen worden gheroerdt tusschen Onse ondersaeten ter oirsaeke van
de MENICHFULDICHEYT van feyten (…)
Van de twee gevonden woorden maak ik als volgt een anagram:
ende menichfuldicheyt = (in anagram) deed hymne chic fluiten
Dit is een verwijzing naar Alice J. Shaw (1853-1918), een Amerikaanse artieste die het fluiten tot een kunst had verheven. Zij deed dat met haar mond en lippen, zonder een instrument te bespelen. Men heeft later geconstateerd dat haar gehemelte een afwijking had, waardoor zij de voor haar kenmerkende fluittonen op een natuurlijke manier kon produceren.
Omdat een “fluitende vrouw” meestal als vulgair werd beschouwd, zorgde Shaw ervoor dat haar shows in chique kringen met gevoel voor savoir-vivre plaatsvonden.
Geheim
Bekend waren haar optredens op hoog niveau, zo zou zij in 1888 onder anderen optreden voor de Prins van Wales, de latere Britse koning Edward VII (1841-1910). Vincent moet voor het eerst in 1886 van Alice Shaw hebben gehoord. Dat was het jaar waarin zij haar debuut maakte in New York. Vanaf dat moment raakte Shaw wereldberoemd onder de artiestennamen “The Whistling Prima Donna” en (in het Frans) “La Belle Siffleuse”.
Vincent woonde van maart 1886 tot februari 1888 bij zijn broer Theo in Parijs. Uit die periode is geen correspondentie bekend tussen beide broers. Zij woonden bij elkaar in huis, dus het schrijven van onderlinge brieven had geen zin. Voor de onderzoeker is deze periode echter wat lastig, omdat de gangen van Vincent zonder briefverkeer minder goed kunnen worden nagegaan.
Zo denk ik dat Vincent eind 1886/begin 1887 een geheim bezoek aan Londen heeft gebracht, waar hij onder het genot van een pint bier een ontmoeting had met James Whistler. Zonder zijn moeder, want zij was al in 1881 overleden.
Parijs
Het hierna volgende lijkt speculatie, maar de codes zullen uiteindelijk het tegendeel daarvan aantonen. Het kan volgens mij bijna niet anders, of Whistler heeft zijn toen al sinds 1871 bestaande schilderij “Whistlers Mother” eind 1886 opnieuw geschilderd óf hij heeft het bewerkt door er codes aan toe te voegen.
Wat hij ook heeft gedaan, het sloot aan bij het werk “Bierpullen”, dat Vincent kort daarna in Parijs zou voltooien. Dat moet begin 1887 zijn gebeurd, waarna Vincent het bij Theo thuis rangschikte tussen werken uit zijn Nuenense periode. Bijna alle schilderijen die Vincent in zijn leven maakte, kwamen immers bij zijn broer Theo terecht.
En welke codes op het schilderij “Whistlers Mother” betrof dat dan? Dat wordt duidelijk uit mijn vervolg-artikel. Vanwege de lengte van dit artikel over Vincents “Bierpullen”, ben ik daartoe gedwongen.
Wel kan ik alvast verklappen dat het gaat om het gordijn links met daarop abstracte Japanse bloemmotieven (zie afb. 7) en om de linkerhand van de moeder van Whistler. Hierdoor ontstond een nadere codering op het werk met betrekking tot de westgevel van Kasteel Geldrop.
Albrecht Dürer
Met de virtuele leeftijd 62, gerekend vanaf het jaar 1853 tot de toekomstige datum 3-9-1915, vervolg ik deze uitleg over Vincents schilderij “Bierpullen”, maar nu met een duidelijke link naar “Whistlers Mother”. De eerder berekende leeftijd van 62 jaar sloeg zoals ik al eerder aangaf niet op Vincent, maar op Alice Shaw. Zij was in hetzelfde jaar geboren als Vincent van Gogh, eveneens in 1853.
Ik pas het getal 62 nu toe op het Eeuwig Edict door het te vertalen naar het 6e wetsartikel, het 2e woord, met het betreffende woord door mij in hoofdletters gezet:
VI.
Verbiedende AEN allen officieren (…)
Het woord “AEN” dient nu net zo ontleed te worden als het eerder gevonden “CISO”: naar de rangschikking van de letters in het alfabet. Daaruit volgt:
A (1) E (5) N (14) ofwel 1514
Het jaartal 1514 is een directe verwijzing naar het magisch vierkant dat de Duitse kunstenaar Albrecht Dürer (1471-1528) in zijn ets Melencolia I uit 1514 verwerkte:
Dit magische vierkant paste Vincent vaker toe in zijn schilderijen. Het wordt magisch genoemd omdat je, hoe je de getallen ook bij elkaar op telt, horizontaal, verticaal, diagonaal, je altijd de uitkomst (constante) 34 krijgt. Ook als je er vier vierkanten van maakt en de vier getallen daarin bij elkaar optelt, volgt daaruit telkens 34.
Een mooie toepassing beschrijf ik in “De Aardappeleters“, waar het vierkant door Vincent is gecodeerd in het raam achter wever Antonie.
Bessen-vorm
Door “62 (6-2)” vanuit de gevonden code “CISO” in het Eeuwig Edict als “AEN” te coderen, lijkt Vincent te willen suggereren dat het magisch vierkant moet worden geprojecteerd op zijn schilderij met de bierpullen.
Verderop zal blijken dat een en ander werkelijk moet slaan op Whistlers moeder, die gezien haar leeftijd bij het poseren (67) vooral in die tijd als een “bes” kan worden gezien, ofwel een oude vrouw. Dat blijkt uit het anagram van CISO en AEN:
CISO AEN = (in anagram) ACINOSE
(betekenis: bessen-vormig).
Het meervoud van “bes” in “bessen-vormig” sluit volledig aan bij het beeld dat Vincent had bij Whistlers schilderij. Zo heette Vincents moeder net als Whistlers moeder “Anna”. Dat Vincent Anna Whistler vergeleek met zijn moeder, blijkt ook uit een brief die hij in 1889 aan zijn zus Willemien schreef.
Opvallend in deze brief is de zin: “Als ik aan Moe denk, stel ik me haar ook zo voor.” Beide moeders vormen daarmee figuurlijk twee “bessen”, het meervoud in bessen-vormig.
De letter O
Terug naar het magisch vierkant van Dürer naar aanleiding van het gevonden woord “AEN” (1514). Ik laat het jaartal 1514 nu even los en positioneer het vierkant als volgt op “Bierpullen”:
Op afb. 9 is binnen het gele kader te zien dat de twee rondingen van de liggende bierpul (binnenkant ronde deksel en ronde opening) worden ‘bedekt’ door de getallen 14 en 1. Bij elkaar opgeteld is dat 14+1=15, oftewel de letter O in het alfabet. Deze ronde letter slaat daarmee op een bierpul waarvan het deksel gesloten is.
Do-over
Dat gaat om de linker bierpul, de enige die aan het gesloten-criterium voldoet. Het getal 15 (O) kon niet tegelijkertijd op het deksel én de opening van de bierpul worden toegepast, vandaar dat deze oplossing van 14 en 1 het meest logisch is.
De cijfers die geheel samenvallen met de linker pul zijn van boven naar beneden 5-9-4 (afb. 10). Rond de verticale oranje lijn, die de rechter contour van de linker bierpul weergeeft, valt bijvoorbeeld de “0” (nul) van het getal “10” af, vandaar dat hier alleen de meest linkse rij met de drie ongebroken cijfers geldt:
Deze cijfercombinatie kan in eerste instantie niet ter decodering als 59-4 worden losgelaten op het Eeuwig Edict. Dat telt immers maar 47 wetsartikelen. Dit loste Vincent op door na 47 vanaf het begin verder te tellen tot 59. Hij paste zijn code vervolgens toe op het ontstane verschil van 12. Het wordt dan 12-4 (in plaats van 59-4) wat ik in het Eeuwig Edict vertaal naar het 12e wetsartikel, het 4e woord, het betreffende woord weer door mij in hoofdletters gezet:
XII.
Ende daer de VOORSEYDE costuymen (…)
Van het gevonden woord maak ik een Engelstalig anagram: “YES DO OVER“. In het Engels betekent de term “do-over” een handeling om iets te herhalen wat de eerste keer niet goed ging. Wat zou hier worden bedoeld? Wie moest wat overdoen? Het antwoord zal zich in de volgende alinea’s van dit artikel ontrollen.
Antonius
Terug nu naar afb. 9 met het gevonden getal 14 en het cijfer 1. Eerder vond ik de letter C (van CISO) in het open deksel verwerkt. De rangschikking van deze letter C, die in hetzelfde vak staat als het getal 14 in het geprojecteerde vierkant, is in het alfabet 3. Het cijfer 1 valt op de “O” (van CISO), die gelijk staat aan een “0” (nul) en waarmee niet verder hoeft te worden gerekend.
Bij het getal 14 dient dat wel te gebeuren. Tel je daar de C (=3) bij op, dan krijg je (14+3)-1 = 17-1, de datum van de naamdag van de Heilige Antonius. Dat is een verwijzing naar wever Antonie, wiens naam is afgeleid van Antonius, die voor het (magische) roedenraam op “De Aardappeleters” zit.
Vader
Maar breng ik dezelfde C (=3) in mindering op 14, dan resteert 11-1, wat via het Eeuwig Edict een nieuwe aanwijzing oplevert.
Wetsartikel 11, het 1e woord, door mij in hoofdletters aangeduid:
XI.
OM te eviteren de diversiteyt van de vonnissen (…)
Dit woordje “OM” is te kort om als woord een bepaalde betekenis te hebben en dient daarom te worden gelezen als een hulpgetal. Dat getal bepaal ik opnieuw door de rangschikking van de letters in het alfabet: O (15) M (13).
Het getal 1513 lees ik in het Eeuwig Edict vervolgens als 15-13, oftewel wetsartikel 15, het 13e woord (door mij in hoofdletters gezet):
XV.
Wy ordineren wel ernstelijck, dat het placcaet van wylen Onsen Heere ende VADER van den (…)
Omver
Nu kunnen beide uitkomsten (OM + VADER) wel bij elkaar gevoegd worden. Enerzijds vallen deze woorden te lezen als “om vader”. Dit slaat op Whistlers vader, George Washington Whistler. Hij was een ingenieur die in Rusland zoals al gezegd in 1849 stierf aan de gevolgen van cholera. De vader van Whistler hielp de Russen bij het aanleggen van nieuwe spoorverbindingen.
Anderzijds kan van de woorden “om vader” via een letterwisseling (anagram) een nieuwe betekenis worden gemaakt:
OM VADER = (in anagram) AD OMVER
Met de uitkomst “AD OMVER” bedoelde Vincent te zeggen dat het “AD” (= Anno Domini of in het Jaar des Heeren, het jaartal 1514) dient te worden gelegd over de liggende bierpul die net als het vierkant zelf, “OMVER” is gegaan. Dat leidt tot deze gekantelde positie:
Boven het jaartal 1514 en nog binnen de oppervlakte van de liggende bierpul zijn de cijfers 6 en 7 komen te staan. Samengevoegd via de recreatieve wiskunde geeft dat 67, de leeftijd van de moeder van Whistler toen zij voor haar zoon poseerde. Ma Whistler was geboren in 1804 en in het algemeen geldt dat het schilderij “Whistlers Mother” in 1871 tot stand kwam.
Pullencode
Hiermee wordt bevestigd dat de liggende en lege bierpul inderdaad kan slaan op de moeder van Whistler, die geen alcohol dronk. De andere twee pullen betreffen die van James Whistler (links) en Vincent van Gogh (midden). Hoe kom ik hierbij? Wel, de gesloten linkerpul (leeg) verwijst met de code 5-9-4 (59-4) via “YES DO OVER” naar het werk “Whistlers Mother”.
Aan dat werk heeft Whistler eind 1886 op aangeven van Vincent bepaalde codes toegevoegd, of hij heeft zijn werk toen opnieuw geschilderd. De pul in het midden, waar nog wat in zit, slaat dan op Vincent. Dat kan worden aangetoond vanuit het gekantelde vierkant door een subtiele rekencombinatie van de cijfers 6, 5 en 3 die virtueel over deze bierpul liggen:
Afb. 12 vormt een puzzel op zich. Zo toont de linker-contour van de bierpul de stam (= verticale lijn) van een letter “p”. Dat bevestigt die plaats 16 in het diagram, omdat de “p” de 16e letter is van het alfabet. Rechts zien we hetzelfde, maar dan gespiegeld en met een andere betekenis. Daar gaat het om het rechtercontour dat een cijfer 9 aangeeft.
1853
Hierna wordt duidelijk dat Vincent hiermee 3 x 3 bedoelde, dat wil zeggen dat hij het cijfer drie (3) driemaal in zijn puzzel toepaste.
De tweeledige oplossing:
- De som 6 x 3 geeft 18. De cijfers 5 en 3 maken aaneengevoegd het getal 53. Samen is dat (via de recreatieve wiskunde) 1853, het geboortejaar van Vincent.
- Het deksel van Vincents bierpul staat halfopen. Dat betekent er nog iets in zit. Als inhoudsmaat is dat CC, ofwel tweemaal de 3e letter van het alfabet. Daaruit volgt het getal 33. Opgeteld bij 1853 geeft dat 1886, het jaar van Vincents ontmoeting met Whistler en het jaar waarin hij in Parijs aan zijn schilderij “Bierpullen” is begonnen. En zo heeft hij voor zijn puzzeltje in totaal 3 drieën gebruikt.
Vervolgartikel
Hiermee zijn alle codes in Vincents “Bierpullen” behandeld. Dit artikel wordt echter te lang als ik nu ook nog eens beschrijf hoe Whistler Vincents codes in zijn schilderij “Whistlers Mother” verwerkte. Vandaar dat ik dit vervolgartikel heb geschreven (onder constructie).
